Jakie opakowania są najmniej szkodliwe dla środowiska?

Wprowadzenie systemu kaucyjnego na nowo podniosło dyskusję o wadach i zaletach różnego rodzaju opakowań, szczególnie plastikowych. To obszar, w którym od lat toczą się emocjonalne dyskusje na temat tego czy produkcja jest uciążliwa, jakie perspektywy recyklingu posiadają poszczególne materiały i jak wpływają na środowisko naturalne pozostawione bez nadzoru.

Jak szkodliwe są różne opakowania?

Będąc świadomi jak wiele wątpliwości budzi ten temat, przygotowaliśmy podsumowanie w oparciu o porównanie opakowań papierowych, szklanych, aluminiowych i plastikowych. Zestawienie zawiera również energię niezbędną do wyprodukowania 1 kg danego surowca. Nie uwzględnia całkowitej szarej energii, czyli takiej która obejmuje wszystkie procesy od pozyskania surowca, przez transport, aż po utylizację.

Dyskusyjny cykl opakowań papierowych

Ten rodzaj opakowań najbardziej kojarzy się z naturalnością. Papier powstaje z materiału biologicznego, zazwyczaj masy drzewnej. Największą zaletą opakowań papierowych jest fakt, iż te, gdy nie zostaną poddane należytemu recyklingowi, trafiając do środowiska naturalnego, wyrządzają mu najmniejszą szkodę. Papier rozkłada się najszybciej. Poddany działaniu czynników zewnętrznych i organizmów takich jak grzyby i bakterie znika w czasie około 6 miesięcy.

Aktualnie dostępne na rynku opakowania mają postawione bardzo duże wymagania. Oczekuje się, że będą one tak samo wytrzymałe jak te plastikowe, czy szklane – ich celem jest coraz częściej ochrona zapakowanego w nie kosmetyku lub płynów. Te oczekiwania sprawiają, że do konsumenta trafiają opakowania wielomateriałowe, które pod zewnętrzną warstwą papieru skrywają w sobie kolejne izolujące materiały takie jak polietylen i aluminium.

Złożoność takiego opakowania nastręcza wiele problemów podczas procesu recyklingu i sprawia, że proces ten staje się dużo bardziej złożony i energochłonny. Wizerunek nieszkodliwego opakowania sprawia, że niektórzy z dozą lekkości mogą rezygnować z odpowiedniego sortowania. Taki materiał, trafiając do środowiska naturalnego staje się problematyczny i niebezpieczny dla organizmów żywych.

Opakowania wielomateriałowe były w ostatnich latach przedmiotem ożywionych dyskusji dotyczących greenwashingu, wszakże pod warstwą papieru znajdowało się to, czego chcieliśmy unikać – dodatkowo w jeszcze bardziej skomplikowanej formie.

Co więcej, podczas pierwotnej produkcji papieru zużywa się duże ilości szkodliwych odczynników chemicznych takich jak wodorotlenek sodu, dodatki wybielające, kleje i barwniki.

Do produkcji 1 kg papieru zużywa się 7 litrów wody. Makulaturę można ponownie przetworzyć 7 razy. Produkcja papieru z drzew leśnych ma koszt energetyczny około 5 kWh/kg, a papier sam w sobie zawiera energię zbliżoną do ukrytej w drewnie, około 5 kWh/kg. 5kWh odpowiada 18 MJ energii. [Ucuncu (1993), Erdincler i Vesilind (1993) str. 284].

Jakie są opakowania szklane?

Szkło wytwarza się z piasku kwarcowego i dodatków polepszających takich jak węglan sodu, węglan wapnia, tlenek boru czy tlenek ołowiu. Dodatkowo stosuje się także różnego rodzaju barwniki. Masa jest wytapiana w piecu w temperaturze oscylującej wokół 1200 stopni Celsjusza. Zanim szkło zastygnie, w odpowiednich formach nadaje mu się pożądany kształt.

Odporność szkła na temperaturę zależna jest od sposobu jego produkcji i rodzaju użytych dodatków. Niewątpliwie dużą jego zaletą jest duża odporność na działanie substancji chemicznych.

Szkło  można poddawać recyklingowi w nieskończoność, co czyni z niego materiał idealny do stworzenia obiegu zamkniętego. Jest on niezmiernie ważny z uwagi na postępujący kryzys piaskowy w produkcji – szkło nie może zostać wyprodukowane z każdego piasku. W przypadku braku recyklingu zasoby tego właściwego piasku zaczną niezwykle szybko się kurczyć.

Wytop 1 kg masy szklanej z tradycyjnego zestawu surowcowego wymaga około 20 950 kJ, co odpowiada około 5,81 kWh energii.

Oszacowanie zużycia wody w produkcji szkła jest ciężkie, ponieważ nie jest ona stosowana bezpośrednio do produkcji. Jej znaczne ilości są jednak zużywane do procesów okołoprodukcyjnych – do chłodzenia pieców, czyszczenia maszyn szklarskich oraz chłodzenia gotowych produktów. W przypadku produkcji recyklatu szacowana ilość wody szarej na produkcję wynosi 1300 litrów/kg i związana jest z koniecznością rozcieńczenia wody poprodukcyjnej z uwagi na duże stężenia szkodliwych związków i zanieczyszczeń.

Ryzyko i zalety opakowań aluminiowych

Mówiąc o zaletach tego rodzaju opakowań, należy wspomnieć, że:

• są trwałe,
• nie tłuką się, dzięki czemu świetnie sprawdzają się w transporcie,
• mogą być przetwarzane w nieskończoność,
• są bardzo odporne na temperaturę.

Głównym ryzykiem jakie niosą opakowania aluminiowe jest aspekt zdrowotny: jeśli są wykonane z rozpuszczalnych soli aluminium, mogą wchodzić w interakcję ze swoją zawartością, a co za tym idzie, przenikać do organizmu człowieka. Z tego względu bardzo istotne jest weryfikowanie producentów.

Co więcej, opakowania te mogą wchodzić w reakcję z substancjami bardzo kwaśnymi lub zasadowymi – mają one zatem ograniczoną ilość zastosowań. Ich odporność na uszkodzenia mechaniczne jest zależna od grubości materiału. Kosmetyki zapakowane w stosunkowo cienkie puszki mogą ulegać wgnieceniom podczas transportu.

Produkcja pierwotnego aluminium z boksytu (czyli z surowca) może wymagać nawet kilkuset litrów wody na każdy kilogram metalu, a w niektórych procesach ta liczba może być jeszcze wyższa, stąd niezwykle istotna jest selektywna zbiórka odpadów i recykling.

Energochłonność produkcji aluminium waha się pomiędzy 60 MJ a 300 MJ, a zużycie wody to 15-30 litrów na 1 kg aluminium.

Ile energii potrzeba na wyprodukowanie litrowej butelki?

Podczas porównywania wyżej podanych wartości należy pamiętać, że litrowa butelka wykonana z polietylenu będzie ważyła inaczej niż ta, która została wykonana ze szkła. Poniżej znajduje się zestawienie, które przygotowaliśmy, aby prosto zestawić konkretne wartości na porównywalnym przykładzie, czyli litrowej butelce.

Masę wersji papierowej przygotowaliśmy w oparciu o masę tub papierowych.

W powyższym rozrachunku w pozycji papierowej uwzględniliśmy czysty papier. W rzeczywistości materiały opakowaniowe na kosmetyki i wilgotną żywność są niestety opakowaniami wielomateriałowymi zawierającymi także tworzywa sztuczne i aluminium.

Jak radzimy sobie ze złożonością?

W Mydlarnia Nostrzyk stawiamy na balans i wykorzystywanie różnych materiałów opakowaniowych do różnych celów. Duża i ciężka szklana butelka może nie być najbezpieczniejsza do postawienia na krawędzi wanny czy pod prysznicem, mydło w kostce nie musi korzystać z wytrzymałego plastiku skoro całe opakowanie wyrzucamy po otwarciu a odkręcana puszka może być lepsza niż ciężki słoik przy dalekim transporcie i przechowywaniu.

Dbamy o to by każde opakowanie po produkcie można było wyrzucić w całości do jednego pojemnika na sortowane odpady. Bo czy zawsze pamiętamy o odrywaniu papierowej etykiety od plastikowej butelki by segregować je osobno?

Cieszymy się, że trend na ekologiczne opakowania wciąż rośnie. Po tej krótkiej analizie widać jednak, że to czy opakowanie możemy nazwać ekologicznym zależy głównie od nas i tego jakie dalsze losy dla niego zaplanujemy. Pierwotna produkcja każdego rodzaju opakowań jest dużo bardziej energo- i wodochłonna w porównaniu do opcji recyklingu. Warto pamiętać, że kluczowym momentem jest ten, w którym opakowanie trafia do kosza w odpowiednim kolorze.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)